DẠY CON TỰ KỶ TUỔI DẠY THÌ – PHẦN 1

    24/08/2015

Mạng chantalsicile-kira.com có nhiều thông tin khá hay về cách thức dạy con tự kỷ tuổi dậy thì. Chantal Sicile - Kira, một người mẹ có con bị tự kỷ, đã viết tổng cộng 5 cuốn sách về tự kỷ. Kira là người sáng lập mạng AutismCollege.com. Bà thường đi diễn thuyết về tự kỷ khắp Hoa Kỳ và nhiều nơi trên thế giới.

Trong cuốn sách Adolescents on the Autism Spectrum (2006), Kira nói ... Không phải trẻ tự kỷ nào lớn lên đều có những hành vi đối nghịch, tệ hại hơn so với thời còn nhỏ tuổi. Chẳng qua là các em tự kỷ phải trải qua giai đoạn phát triển sinh lý và cảm xúc phức tạp cũng hệt như những trẻ không bị tự kỷ khác trong chặng tuổi dậy thì.

Kira tâm sự ... Nhiều năm trước, khi con trai của bà có chẩn đoán bị tự kỷ, chẳng ai hướng dẫn bà sẽ phải dạy con ra sao khi con lớn lên, rằng ngay cả hiện tại, phụ huynh có quá ít sách vở về đề tài tự kỷ ở tuổi dậy thì, vào đời, rằng những chuyên gia tâm lý, giáo dục vẫn chưa thực hiện được những nghiên cứu có chủ đích và đáng tin cậy về vấn đề dạy con tự kỷ ở tuổi lớn - một trong những nhu cầu giáo dục hết sức cấp bách trong xã hội ngày nay.

Tôi nhớ, vào đầu những năm 2000, sau khi con trai có chẩn đoán bị tự kỷ, việc làm trước mắt chính là vợ chồng tôi phải vái tứ phương cho con được dịch vụ can thiệp sớm về ngôn ngữ và hành vi, mong sao vào tuổi đến trường thì con sẽ theo kịp chúng bạn. Lúc đó, tôi chưa từng nghĩ đến hình ảnh đứa con tự kỷ sẽ đến tuổi mơ, bắt đầu nhận thức sự khác biệt của bản thân, tủi phận vì sự cô lập của bạn bè, về nhà khóc và chất vấn tự kỷ là gì với mẹ, hoặc sẽ có lúc con hoảng sợ khi nhìn vào gương soi, thấy sự thay đổi kỳ lạ ở những vùng kín trên cơ thể và cần sự giải thích của tôi. Hay đôi khi con tôi cần sự trấn an khi thức dậy vào lúc gần sáng và hoảng hốt tột độ vì quần lót bị ướt đẫm bởi ... chuyện mộng tinh (wet dream) đầu đời.

Còn nữa, tôi chưa từng nghĩ đến vào một thời điểm nào đó, tôi cần ngồi xuống cạnh con, nói sao cho con hiểu, không gây tổn hại về mặt tâm lý (do no harm) về rối loạn phổ tự kỷ mà con phải chấp nhận và mang theo suốt cả cuộc đời. Cũng như, tôi chưa từng nghĩ đến lúc phải góp ý cho mẹ nó hiểu vì sao con trai không muốn mẹ choàng vai, cầm tay dẫn dắt qua đường như năm trước. Hoặc phải bàn tính cả hai nên xử sự thế nào trước sự chống đối và biểu hiện trầm cảm khác thường của con, hay phải hiểu và làm sao hạn chế dần sự nhắc nhở, can thiệp quá mức của cha lẫn mẹ vào chuyện riêng tư đối với lịch trình sinh hoạt, học tập, nhất là về mặt vệ sinh, chăm sóc bản thân của nó mỗi ngày trong gia đình. Tất cả những điều tôi chưa nghĩ đến trong quá khứ thì bây giờ chính là lúc vợ chồng tôi phải chuẩn bị để cùng con dấn thân trên một chặng đường mới, sẽ cam go và khó khăn hơn trước rất nhiều.

Tôi biết, là phụ huynh, dù muốn dù không thì cũng đến lúc phải thay đổi cái nhìn về đứa con tự kỷ. Con bây giờ không còn là đứa trẻ hồn nhiên và ngây thơ như thời tiểu học. Vài tuần nữa thôi, đứa con cầu tự … tự kỷ sẽ vào trường cấp hai thì chắc chắn sẽ chịu nhiều áp lực về mặt học tập. Một ngày học có đến 6 lớp và 6 giáo viên phụ trách khác nhau, chưa kể đến thời gian phải chạy như bay vì chỉ có 5 phút để chuyển tiếp từ lớp nầy sang lớp nọ với sách vở nặng nề trên tay. Đó là chưa nói đến áp lực hòa nhập theo nhóm bạn, và điều tôi lo sợ nhất là sự ức hiếp về thể xác và tinh thần, xúi dục làm bậy của những đứa trẻ không bị khuyết tật khác ở trường.

Thời gian qua, tôi cố dành thời gian tâm sự với các phụ huynh đi trước và có nhiều kinh nghiệm dạy con tự kỷ trong chặng tuổi dậy thì. Đa số họ đều có nhận định chung về sự thay đổi tốt và tiêu cực của con em tự kỷ trong chặng tuổi dậy thì như sau:

- Trẻ bớt năng động, tính tình dễ chịu hơn.
- Trẻ giảm thiểu những hành vi lặp lại hoặc tự hại bản thân.
- Trẻ biết tự mặc quần áo, giữ vệ sinh thân thể, tự làm những món ăn đơn giản.
- Trẻ thích sinh hoạt độc lập và bắt đầu ra mặt chống đối sự kiềm tỏa của phụ huynh.
- Một số em bắt đầu bị chứng co giật (seizures).
- Một số em vẫn còn bị bệnh mất ngủ như xưa.
- Nhiều em ít hoạt động, bị béo phì, sinh tật ngủ ngày trong lớp học, thường xuyên gặp khó khăn trong vấn đề kết bạn và duy trì tình bạn, bị trầm cảm và ngày càng muốn sống cô lập hơn.

Theo Tiến Sĩ Michael Rosenthal, một chuyên gia nghiên cứu tâm lý trẻ em ở Child Mind Institute, New York, hầu hết các em tự kỷ trong chặng tuổi trưởng thành, bất luận mức độ khuyết tật nặng nhẹ, đều bị khiếm khuyết nghiêm trọng về hiệu năng chủ động (executive functioning) khiến các em khó có cơ hội hòa nhập và kết bạn ở nhà trường hay bên ngoài xã hội.

Tiến Sĩ Rosenthal giải thích …Nếu não bộ con người là một dàn nhạc giao hưởng (orchestra) thì hiệu năng chủ động là người nhạc trưởng (conductor) với nhiệm vụ dẫn dắt hoặc điều hành tất cả những nhạc công hiện diện trên sân khấu. Khiếm khuyết về hiệu năng chủ động là nguyên nhân khiến trẻ tự kỷ không thể soạn thảo kế hoạch cho công việc, không thể tự kiểm soát thời gian sinh hoạt, học tập, kiềm chế hành vi, hoặc làm việc có kết quả tốt cùng nhóm.

Gần đây, một phụ huynh cảm hiểu sự lo lắng của tôi về đứa con đang trong độ tuổi dây thì, đã email và đề nghị tôi nên tìm đọc những cuốn sách viết bởi những người mẹ, người chị đã từng trải và chia sẻ sự thành công của họ trên diễn đàn tự kỷ qua YouTube ở Hoa Kỳ. Nhờ vậy, tôi tìm ra được một số sách vở rất có giá trị về quan niệm hay cách thức dạy con tự kỷ. Chẳng hạn -

Trong cuốn Growing Up On The Spectrum (2009), Tiến Sĩ Lyn Kern Koegel và Claire LaZebrick, hai người mẹ có con tự kỷ đã trưởng thành, có nói về chương trình tự quản lý (self management program) với nhiều ví dụ rất hay và dễ hiểu để dạy và chuẩn bị cho con biết cách đối mặt với nhiều tình huống dở khóc, dở cười trong đời sống. Theo tôi, cuốn sách nầy đọc dễ hiểu với nhiều câu chuyện sống thực, đọc hoài không nhàm chán. Sau đây là vài đoạn trích dịch dựa vào ý tưởng và kinh nghiệm của Tiến Sĩ Koegel –

1) Phụ huynh và các chuyên viên trị liệu nên hợp tác với nhau, không nên bỏ cuộc nửa chừng. Phải tạo sự hứng khởi trong học tập cho con em tự kỷ. Vẫn tiếp tục trị liệu cho dù con mỗi ngày mỗi lớn.

2) Đối xử bình thường đối với con em tự kỷ. Tiến sĩ Koegel khuyên phụ huynh nên cân bằng sự hỗ trợ với sự khuyến khích con em sinh hoạt và học tập độc lập như những trẻ không bị khuyết tật khác. Khi còn nhỏ, phụ huynh dễ dàng kiểm soát các hoạt động của trẻ; tuy nhiên, ở tuổi dậy thì, nhiều em không thích bị cha mẹ kiềm chế. Để tránh sự xung đột trong gia đình, phụ huynh phải giới hạn vai trò giám sát, tôn trọng sự riêng tư của con em, và chỉ can thiệp khi cần thiết mà thôi.

3) Chấp nhận, thương con tự kỷ, gíúp con khôn lớn.

4) Đừng sợ. Phải sống thật lì đòn. Một khi là phụ huynh của con em Vip thì sẽ là phụ huynh suốt đời. Trẻ tự kỷ cần sự yêu thương, trợ giúp của cha lẫn mẹ.

5) Không chạy theo trào lưu nầy nọ, nhất là không nên tin vào những phương pháp “nhiệm mầu” có thể trị dứt nọc tự kỷ.

6) Tự kỷ không phải là cái rốn của vũ trụ. Phải chăm sóc bản thân và sức khỏe về tinh thần cho những thành viên khác, duy trì hạnh phúc trong gia đình mình.

Hết phần 1

Mong phụ huynh đọc tiếp phần 2 về … Tự Kỷ và Tình bạn trong Tuổi Dậy Thì.

Tom H. (Phụ Huynh).

Ngày 20 tháng 8, 2015. Q. Cam, California.

Bình luận

Tin tức mới Xem tất cả